Zdania podrzędne przysłówkowe pełnią w zdaniu najczęściej funkcję okolicznika. Łączą się one ze zdaniem nadrzędnym za pomocą jednego ze spójników podrzędnych. Niektóre zdania podrzędne okolicznikowe mogą występować zarówno przed zdaniem głównym, jak i po nim (np.: I'll give it to him when I see him - When I see him, I'll give it to him). Inne zdania podrzędne występują wyłącznie po zdaniu głównym (np.: Do as you please). W języku angielskim rozróżnia się kilka rodzajów zdań podrzędnych okolicznikowych.
Zdania okolicznikowe czasu
Zdania te wprowadzane są przez spójniki after, as, before, since, till/until, when, whenever, a także while/whilst.
When I was a little girl, I used to hate porridge. (Kiedy byłam małą dziewczynką, zwykłam nienawidzić owsianki.)
While/whilst wyrażają najczęściej relacje czasowe, lecz mogą występować także w zdaniach przeciwstawnych i wyrażać kontrast, np.:
While the house looks nice, it is not very spacious. (Podczas gdy dom wygląda ładnie, nie jest za bardzo przestronny.)
W zdaniach podrzędnych tego typu nie używa się w języku angielskim, odmiennie niż w języku polskim, żadnego z czasów przyszłych. Aby wyrazić czynność czy stan w przyszłości stosuje się jeden z czasów teraźniejszych.
I will tell him when I see him. (Powiem mu, kiedy go zobaczę.)
Spójnik podrzędny czasu till/until wprowadza w języku angielskim zdanie podrzędne w formie twierdzącej, które tłumaczone jest najczęściej jako zdanie przeczące w języku polskim:
They won't leave until they see Belinda. (Nie odejdą, dopóki nie zobaczą się z Belindą.)
Zdania okolicznikowe miejsca
Zdania okolicznikowe miejsca wprowadzane są przez spójniki where, to where lub whither, from where lub whence oraz przysłówek wherever.
Stay where you are. (Zostań tam, gdzie jesteś.)
I'll go wherever you go. (Pójdę (wszędzie), gdziekolwiek ty pójdziesz.)
Zdania okolicznikowe sposobu
Zdania te są wprowadzane spójnikami prostymi as i how lub złożonymi as if, as though, np.:
You can do/Do as you like. (Możesz robić/Rób, jak chcesz.)
Spójniki złożone, takie jak as if/though (jak gdyby) wprowadzają często zdania podrzędne, które wyrażają sposób wykonywania czynności lub stan przez porównanie. W związku z tym stosuje się w zdaniu podrzędnym tryb łączący, a więc niezależnie od formy czasu użytej w zdaniu głównym, w zdaniu podrzędnym dla wyrażenia czynności współczesnych używa się czasu przeszłego, przy czym czasownik be przyjmuje formę were we wszystkich osobach. Dla wyrażenia czynności uprzedniej w zdaniu podrzędnym używa się formy czasu przeszłego perfektywnego:
John felt as if the gun were levelled at his back. - John czuł się tak, jakby przystawiono mu karabin do pleców.
John felt as though a weight had been taken off his shoulders. - John poczuł się tak, jakby ciężar spadł mu z ramion.
Zdania okolicznikowe celu
Zdania okolicznikowe celu wprowadzane są spójnikami (in order) that, so that, lest.
W zdaniach tych występują najczęściej czasowniki modalne:
What do we need to do in order that the problem can be solved? (Co mamy zrobić w przypadku, gdy problem może być rozwiązany?)
The girl was asked to vacate the room so that another student could use it. (Dziewczyna została poproszona o opuszczenie pokoju, tak, żeby inny uczeń mógł z niego korzystać.)
I stood up so that I might see her. (Wstałem po to, żeby móc ją widzieć.)
He turned his head so that she should not see his eyes. (Odwrócił głowę tak, że nie powinna zobaczyć jego oczu.)
Spójnik lest zawiera w sobie przeczenie i znaczy dosłownie that... not. W związku z zasadą pojedynczego przeczenia obowiązującą w języku angielskim (porównaj Zaimki i przysłówki przeczące) zdania podrzędne wprowadzone przez lest, które ma znaczenie przeczenia, wymagają formy twierdzącej:
He kept away from the classes lest he should meet Jill. (Unikał chodzenia na zajęcia, aby nie spotkać się z Jill.)
Dla wyrażenia podobnej myśli można użyć w języku angielskim konstrukcji bezokolicznikowej:
He kept away from the classes in order not to meet Jill. (Unikał chodzenia na zajęcia, aby nie spotkać się z Jill.)
W stylu formalnym używa się czasem trybu łączącego (porównaj Tryb (mood)):
Mr Chairman, I move that Mr Jones be admitted. (Panie Chairman, mogę zrobić, że pan Jones nie jest dopuszczony.)
Zdania okolicznikowe skutku
Zdania okolicznikowe skutku wiążą się znaczeniowo, a niekiedy też składniowo, zarówno ze zdaniami wyrażającymi cel, jak i ze zdaniami okolicznikowymi przyczyny. Najczęstsze spójniki używane w konstrukcjach wyrażających skutek to spójniki złożone so... as, such... as, so/such that:
The countries fell into the Russian sphere of influence, so that Europe became divided again. (Kraje wpadły do rosyjskiej strefy wpływów, aby Europa stała się podzielona ponownie.)
Zdania okolicznikowe przyczyny
Zdania podrzędne wyrażające przyczynę występują po spójnikach because, since, as, np.:
He earns more because he is a skilled worker. (Zarabia więcej, gdyz jest wyspecializowanym pracownikiem.)
He did not come to see me because he left for London. (On nie przyszedł, żeby się ze mną zobaczyć, ponieważ został w Londynie.)
Zdanie okolicznikowe ze spójnikiem since wyrażającym przyczynę występuje najczęściej na początku zdania złożonego:
Since a new source of energy needs to be found, we should be more active. (Ponieważ należy znaleźć nowe źródło energii, powinniśmy być bardziej aktywni.)
Zdania okolicznikowe porównawcze
Zdanie okolicznikowe wyrażające porównanie wprowadza się za pomocą spójników złożonych, takich jak as... as oraz so... as (tak... jak). Wyrażenia so... as używa się wtedy, gdy w pierwszym członie porównania występuje przeczenie, np.:
It's not so easy as it used to be. (To nie jest takie proste, jak zwykło być.)
The rabbit ran as far as that hole. (Królik pobiegł tyk daleko, że dobiegł do dziury.)
The cart was as light as a feather. (Koszyk był tak lekki, jak piórko.)
Zdania okolicznikowe przyzwolenia
Z ważniejszych spójników wyrażających przyzwolenie możemy wymienić though, although, even though (mimo, że; pomimo że; chociaż), np.:
I like him even though I do not share his opinion. (Lubię go, mimo że nie podzielają jego opinii.)
Spójniki te występują też w konstrukcjach eliptycznych, np.:
I thought it impressive though dangerous. (Myślałem, że to imponujące, chociaż niebezpieczne.)
Wskaźnik przyzwolenia although wraz z wprowadzanym przez niego zdaniem podrzędnym występuje częściej niż w przypadku innych tego typu spójników na początku zdania. Używa się go w stylu bardziej formalnym i literackim:
Although only two out of 200 seats had gone to women, the party claimed success. (Mimo że tylko dwóch na 200 miejsc poszło na kobiety, zabawa okazała się sukcesem.)
Although she loved babies, being pregnant did not delight her. (Mimo że kocha dzieci, będąc w ciąży nie była zachwycona.)
Zdania okolicznikowe warunkowe
Zdania podrzędne mogą wyrażać warunek za pomocą wskaźników if, unless (spójnik przeczący), a także fraz, takich jak provided, on condition (that).
W języku angielskim wyróżnia się tradycyjnie trzy typy zdań warunkowych podrzędnych (conditional clauses), które wraz z wprowadzającymi je zdaniami głównymi nazywane są także okresami warunkowymi (conditional periods):
(I) Okres warunkowy otwarty przedstawia otwartą możliwość, która przy spełnieniu warunku może, ale nie musi być spełniona. W zdaniu głównym występuje wtedy jeden z czasów teraźniejszych lub przyszłych, w zdaniu warunkowym podrzędnym natomiast, podobnie jak w zdaniach podrzędnych czasowych (porównaj Zdania okolicznikowe czasu (adverbial clauses of time lub temporal clauses)), nie jest używany czas przyszły, jak w języku polskim, lecz zwykle jeden z czasów teraźniejszych:
Workers may be laid off if a new product is developed abroad. (Pracownicy mogą być zwolnieni, jeśli nowy produkt będzie rozwijany za granicą.)
It can cause stress, especially if a boyfriend has moved in as well. (Może to powodować stres, szczególnie jeśli chłopak również się wprowadził.)
If a man has no chance of obtaining work, he is in a desperate position. (Jeśli człowiek nie ma szans na uzyskanie pracy, jest w rozpaczliwej sytuacji.)
(II) Okres warunkowy hipotetyczny współczesny. W tym typie okresów warunkowych w zdaniu podrzędnym występuje warunek hipotetyczny nierzeczywisty, niemożliwy do zrealizowania z perspektywy współczesnego mu aktu mówienia. Takie podrzędne zdanie warunkowe nierzeczywiste współczesne może zawierać czasownik w trybie łączącym, np.:
If the woman was less naive, the situation would be different. (Jeśli kobieta byłaby mniej naiwna, sytuacja byłaby inna.)
(III) Okres warunkowy hipotetyczny uprzedni dotyczy wyrażonego w zdaniu podrzędnym warunkowym warunku hipotetycznego uprzedniego, niemożliwego do spełnienienia z perspektywy aktu mówienia:
If the recession had come to an end in 1930 a monetary collapse would not have occurred. (Jeśli recesja dobiegłaby końca w 1930, spadek wartości pieniądza nie miałby miejsca.)
Unless
Spójnik unless, który może być użyty we wszystkich typach zdań warunkowych, zawiera w sobie przeczenie i znaczy dosłownie if... not. W związku z zasadą pojedynczego przeczenia obowiązującą w języku angielskim (porównaj Zaimki i przysłówki przeczące) zdania podrzędne warunkowe wprowadzone przez unless wymagają formy twierdzącej. Jeśli zdanie warunkowe podrzędne zawiera spójniki if lub unless, człony okresów warunkowych mogą być przestawione:
Unless conditions improve soon, we'll be seeing more and more trouble. (Jeśli warunki wkrótce się nie poprawią, doświadczymy coraz więcej problemów.)
Don't inform them of anything unless direct enquires are made. (Nie informuj ich o niczym, dopóki nie będzie bezpośrednich pytań.)
W przypadku użycia którejś z fraz złożonych jako wskaźnika warunku zdanie warunkowe podrzędne jest zwykle poprzedzone zdaniem głównym:
They let me go on condition that I kept my mouth shut. (Pozwolili mi iść pod warunkiem, że będę trzymać język za zębami.)
Inwersja w zdaniach warunkowych
W okresie warunkowym drugiego i trzeciego typu, a więc hipotetycznym równoczesnym i uprzednim, może być użyta inwersja. Nie używa się wtedy spójnika w zdaniu warunkowym podrzędnym, które zwykle stoi na początku całego zdania złożonego.
Were he a mathematician, he would know the answer. (Gdyby był matematykiem, znałby odpowiedź.)
Should they disappear, their friends would look for them. (Gdyby zniknęli, ich przyjaciele szukaliby ich.)
Had they got to know him better, they would have been nicer to him. (Gdyby znali go lepiej, byliby dla niego milsi.)
Zdanie warunkowe podrzędne może być użyte także jako człon dopełniający (complement) dla frazy nominalnej użytej w zdaniu głównym:
He saw the possibility of a riot breaking out should conditions get any worse. (Widziałby możliwość wybuchnięcia zamieszek, gdyby warunki nie stały się gorsze.)

